Kliniczne zespoły bólowe poszczególnych odcinków kręgosłupa

Lokalizacja bólu oraz charakter objawów towarzyszących mogą dostarczyć istotnych wskazówek diagnostycznych. Nie pozwalają jednak samodzielnie ustalić przyczyny dolegliwości, ponieważ podobne objawy mogą występować w różnych schorzeniach.

Zespoły bólowe odcinka szyjnego

Odcinek szyjny kręgosłupa charakteryzuje się dużą ruchomością, a jednocześnie uczestniczy w utrzymywaniu głowy i wykonywaniu precyzyjnych ruchów. Z tego względu jest podatny na przeciążenia wynikające z długotrwałej pracy w nieergonomicznej pozycji, utrzymywania głowy w pochyleniu oraz przewlekłego napięcia mięśniowego.

Do charakterystycznych zespołów dolegliwości należą:

Ból górnego odcinka szyjnego i okolicy potylicznej. Dolegliwości mogą wynikać z przeciążenia stawów, mięśni i innych struktur górnego odcinka szyjnego. Często występują w następstwie długotrwałego utrzymywania niekorzystnej pozycji głowy, pracy przy komputerze lub przewlekłego napięcia mięśniowego. Ból może promieniować do potylicy i być związany z ograniczeniem ruchomości szyi.

Ostry kręcz szyi. Charakteryzuje się nagłym pojawieniem się bólu i ograniczenia ruchomości, niekiedy z przymusowym ustawieniem głowy. Może mieć związek z bolesnym skurczem mięśni, przeciążeniem lub zmianami w obrębie krążków międzykręgowych i struktur stawowych. Utrzymujące się lub nietypowe objawy wymagają oceny lekarskiej.

Zespół bólowy połączenia szyjno-piersiowego. Dolegliwości w dolnym odcinku szyjnym i górnym piersiowym mogą wynikać z przeciążeń związanych z ruchomością tego obszaru, pozycją głowy i obręczy barkowej oraz długotrwałym obciążeniem statycznym. Istotne znaczenie ma ocena postawy, funkcji mięśni i sposobu wykonywania codziennych czynności.

Zespół szyjno-ramienny. Objawia się bólem karku, który może promieniować do barku, kończyny górnej, okolicy łopatki, a niekiedy również do górnej części klatki piersiowej. Przyczyną może być podrażnienie korzeni nerwowych w przebiegu zmian zwyrodnieniowych lub przepukliny krążka międzykręgowego. Podobne dolegliwości mogą występować w chorobach barku i w niektórych zespołach uciskowych nerwów obwodowych, dlatego konieczne jest różnicowanie ich źródła.

Ból szyi nie zawsze ma przyczynę mięśniowo-szkieletową. W przypadku współwystępowania zaburzeń widzenia, omdlenia, nagłych zawrotów głowy lub innych objawów neurologicznych konieczna jest ocena lekarska, a nie automatyczne przypisywanie ich zmianom zwyrodnieniowym kręgosłupa.

Ból odcinka piersiowego

Ból odcinka piersiowego występuje rzadziej niż dolegliwości odcinka lędźwiowego i szyjnego, jednak wymaga szczególnej uwagi diagnostycznej. Może być związany z przeciążeniem mięśni, zmianami zwyrodnieniowymi, chorobami zapalnymi, urazami lub złamaniami trzonów kręgów.

U osób starszych, zwłaszcza z osteoporozą, jedną z istotnych przyczyn bólu są złamania kompresyjne kręgów. Dolegliwości mogą również wynikać z podrażnienia korzeni nerwowych lub chorób dotyczących struktur otaczających kręgosłup.

Ze względu na bliskie sąsiedztwo narządów klatki piersiowej ból w tej okolicy może mieć również przyczynę pozakręgosłupową. W diagnostyce należy uwzględnić między innymi choroby serca, płuc i opłucnej, a także wybrane schorzenia przewodu pokarmowego. Bólu piersiowego nie należy więc automatycznie uznawać za skutek zmian w obrębie kręgosłupa.

Ból odcinka lędźwiowo-krzyżowego

Ból dolnego odcinka kręgosłupa jest najczęściej występującą postacią dolegliwości kręgosłupowych. Może wynikać z przeciążenia struktur mięśniowo-więzadłowych, zmian zwyrodnieniowych, patologii krążków międzykręgowych lub podrażnienia struktur nerwowych.

Do częstych przyczyn należą dyskopatia, przepuklina krążka międzykręgowego oraz zmiany zwyrodnieniowe stawów międzywyrostkowych. Charakterystycznym objawem niektórych schorzeń jest promieniowanie bólu do pośladka lub kończyny dolnej. Jeżeli towarzyszą mu zaburzenia czucia, osłabienie siły mięśniowej albo zmiany odruchów, należy rozważyć zajęcie struktur nerwowych.

Zespół zwężenia kanału kręgowego może być następstwem zmian zwyrodnieniowych, przepuklin krążków międzykręgowych lub wad wrodzonych. W odcinku lędźwiowym może powodować ból, drętwienie i osłabienie kończyn dolnych, szczególnie podczas chodzenia lub długotrwałego stania. Dolegliwości często zmniejszają się po odpoczynku w pozycji siedzącej lub pochyleniu tułowia do przodu.

Dolegliwości związane ze stawami krzyżowo-biodrowymi lokalizują się najczęściej w okolicy pośladkowej i krzyżowej, czasami promieniując do uda. Ich rozpoznanie wymaga oceny klinicznej, ponieważ objawy mogą przypominać ból pochodzący z odcinka lędźwiowego.

Ból kości guzicznej, określany jako kokcygodynia, nasila się zwykle podczas siedzenia, zwłaszcza na twardym podłożu, oraz przy zmianie pozycji. Może występować po urazie, w następstwie przeciążenia lub w związku z innymi schorzeniami okolicy miednicy. Dokładne określenie źródła bólu może być trudne bez badania klinicznego.

Zespół ogona końskiego i stożka rdzeniowego

Szczególne znaczenie kliniczne mają zespoły związane z uciskiem struktur nerwowych w dolnej części kanału kręgowego.

Zespół ogona końskiego może wystąpić między innymi w następstwie dużej przepukliny krążka międzykręgowego, zwłaszcza w odcinku lędźwiowo-krzyżowym. Objawy mogą obejmować silny ból promieniujący do kończyn dolnych, osłabienie siły mięśniowej, zaburzenia czucia w okolicy krocza oraz zaburzenia funkcji pęcherza moczowego i jelit.

Zespół stożka rdzeniowego również może prowadzić do zaburzeń czucia i funkcji zwieraczy, a jego obraz kliniczny zależy od poziomu oraz stopnia uszkodzenia struktur nerwowych.

Podejrzenie zespołu ogona końskiego lub stożka rdzeniowego wymaga natychmiastowej oceny w szpitalnym oddziale ratunkowym. Szczególnie alarmujące są nowe trudności w oddawaniu moczu, zatrzymanie moczu, nietrzymanie moczu lub stolca, zaburzenia czucia w okolicy krocza oraz szybko postępujące osłabienie kończyn. W takich sytuacjach nie należy oczekiwać na samoistne ustąpienie objawów [9].

Artykuł edukacyjny przygotowany w ramach projektu „Profilaktyka przewlekłych bólów kręgosłupa związanych z warunkami pracy wśród mieszkańców województwa zachodniopomorskiego”, współfinansowanego przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach programu Fundusze Europejskie dla Pomorza Zachodniego 2021–2027. Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem lub fizjoterapeutą.